<

Wandelroute: Wolfgang Kotek

route

Wolfgang Kotek werd als Duitse, joodse jongen van acht jaar naar Nederland gestuurd. Maar ook hier was het niet veilig. In Apeldoorn zat hij op vele opvangplekken. Volg zijn verhaal.

1. Wolfgang Kotek

Wolfgang Kotek

Een Duitse jongen in Apeldoorn

Wolfgang Kotek werd geboren in 1930 in Wuppertal (Duitsland) als zoon van een Joodse vader en niet-Joodse moeder. Wolfgang herinnert zich veel pesterijen en anti-joodse discriminatie. 

Kristallnacht

In oktober 1938 werd vader in Duitsland opgepakt en op transport gesteld naar zijn geboorteland Polen. Moeder en Wolfgang bleven achter. Kort daarna werd tijdens de Kristallnacht de synagoge in Wuppertal vernield. De grootouders van Wolf zetten hem op de trein naar Nederland; daar zou hij veilig zijn. Moeder bleef achter in Duitsland.

Naar Nederland

In het nog niet bezette Nederland kwam de 8-jarige Wolfgang bij een gezin in Apeldoorn terecht. Hij sprak de taal niet, miste zijn ouders en voelde zich alleen. Er zouden nog 13 pleeggezinnen volgen. Eerst bij joodse families, totdat deze van huis werden gehaald. Daarna bij verschillende niet-joodse gezinnen. 

Vervolgd

Toen Nederland bezet werd, was Wolfgang bang voor de gevolgen voor de joden. In 1942 moest ook hij de jodenster dragen en naar het Joodse schooltje in Apeldoorn. Een dramatische periode: "Je wist nooit wie er de volgende dag nog terugkwam."

Gered

Wolfgang's leven werd gered doordat hij officieel tot half-jood wordt verklaard, met hulp van dokter Hermanides. Maar een eigen plek had hij nog steeds niet: hij werd van pleeggezin naar pleeggezin gestuurd. Na de bevrijding kwam moeder uit Duitsland, vader uit de onderduik en bleef het gezin Kotek in Apeldoorn wonen.

Eigen huis

Op deze locatie woonde Wolfgang na de bevrijding met zijn ouders. Deze woning kregen ze toegewezen; het was van een NSB'er geweest. 

 

2. Wolfgang bij de familie Bennink

Wolfgang bij de familie Bunnink

Dit was het eerste opvangadres voor Wolfgang op achtjarige leeftijd, bij de familie Bennink. Zij waren lid van de Odd Fellows, net als de familie Kotek. Zo was het contact gelegd van Duitsland naar Nederland.

3. Wolfgang bij de familie Hes

Wolfgang bij de familie Hes

Hier verbleef Wolfgang bij de joodse familie Hes. Vader Hes was secretaris bij het Apeldoornsche Bosch. Wolfgang bleef hier van 1939 tot september 1941. De woning was onderdeel van de Sarah-hoeve. Hier woonden de artsen en directeuren van de inrichting.

Voor Wolfgang was het wennen, want de familie was orthodox en hij kende de joodse rituelen van huis uit niet.

Moeder Hes was een beetje overspannen, herinnert Wolfgang zich. Ze kon het niet goed aan om nog een extra kind in huis te hebben. Wolfgang voelde zich niet thuis. Toen zijn vader in Apeldoorn kwam, haalde hij Wolfgang hier weg. 

4. Wolfgang bij de familie Cohen

Wolfgang bij de familie Cohen

In september 1941 ging Wolfgang naar de familie Cohen, een welgestelde zakenman, aan de Jachtlaan 140. Zijn vrouw was onderwijzeres.

Aan de Jachtlaan woonde ook een fanatieke NSB'er. Wolfgang herinnert zich dat er vaak een grote rood-zwarte vlag hing. Wolfgang voelde zich steeds bedreigder. 

5. Joodse school

Joodse schooltje

Wolfgang Kotek moest, zoals alle joodse kinderen, vanaf augustus 1941 naar een aparte school. Hij vond dat heel erg, omdat hij opnieuw werd weggehaald uit een vertrouwde omgeving. 

In december 1942 werd het 'joodse schooltje' opgeheven. Op dit schooltje hebben in totaal zo'n 55 joodse kinderen gezeten. Daarvan hebben er maar vijf de oorlog overleefd.

Martha Rose Wijler werkte hier korte tijd als onderwijzeres.

6. Wolfgang bij de familie Stutterheim

Wolfgang bij de familie Stutterheim

Wolfgang kon eind 1941 niet langer bij de familie Cohen blijven, en verkaste naar een paar huizen verderop, bij de familie Stutterheim. 

7. Praktijk dokter Hermanides

Praktijk dokter Hermanides

In de Stationsdwarsstraat was de praktijk gevestigd van dokter Hermanides , een bekende en gerespecteerde arts in Apeldoorn. 

Wolfgangs moeder was eigenlijk niet-joods, maar had zich anderhalf jaar voor haar huwelijk tot het jodendom bekeerd. Wolfgang was joods opgevoed en besneden en zou dus als jood op transport naar Westerbork moeten. De vader van Wolfgang had bedacht hierop om hem als half-jood te laten registreren.

Toen Wolfgang naar dokter Hermanides ging om een officiële verklaring te krijgen, gaf deze aan dat Wolfgang besneden en dus joods was. Het was te danken aan een hoge Duitse ambtenaar in Nederland, Hans-Georg Calmeyer, dat Wolfgang toch niet werd gedeporteerd. Calmeyer verdonkeremaande de verklaring van Hermanides en redde zo Wolfgangs leven. Nu hoefde Wolfgang geen ster meer te dragen en hoefde hij niet meer zo bang te zijn dat hij naar Westerbork moest.

8. Berg en Bosschool

Berg en Bosschool

Wolfgang mocht na december 1942 weer naar een 'gewone' school. Hier wist niemand dat hij eigenlijk een joodse jongen was. 

9. Wolfgang bij de familie Hartland

Wolfgang bij de familie Hartland

Hier dook de vader van Wolfgang onder bij de familie Hartland. Het huis was een bolwerk van verzetsactiviteiten. Later verbleven er ook evacuees uit Arnhem. 

Wolfgang kwam hier vaak op bezoek, maar heeft er niet zelf gewoond.

Open deze route binnen Apeldoorn4045

Kaartgegevens ©2017 Google