<

Wandelroute: Evacuatie

route

September 1944: om Arnhem werd hard gevochten. De burgers moeten weg en komen in groten getale richting Apeldoorn. Volg hun evacuatie-wegen.

1. Arnhem, stad onder vuur

Arnhem, stad onder vuur

2. Woeste Hoeve

Woeste Hoeve

In september 1944 was Hotel de Woeste Hoeve een van de herkenningspunten voor de evacués uit Arnhem.
Hier konden ze op krachten komen.

Helpers uit Apeldoorn en omgeving kwamen hiernaar toe om ze mee te nemen naar opvangadressen. 

3. Cocosfabriek

Cocosfabriek

Nedcos was de Nederlandse Cocosfabriek. De fabriek werd in september 1944 gebruikt om de evacués uit Arnhem op te vangen. 

 

D. Kolenbrander (1932) was met zijn ouders en gezin uit Arnhem gevlucht en had een fijne opvangplek gekregen. Hij herinnert zich een moment kort daarna:

"Ik kom langs de Cocosfabriek. Op het terrein buiten de fabriek is een grote overdekte droogruimte, aan alle kanten open. Het zit daaronder vol met vluchtelingen uit Arnhem. Geen lekker plekje, want het tocht er als de pest. Het is dan ook niet voor niets een droogruimte. De mensen zullen daar wel geslapen hebben om de volgende dag weer verder te gaan. Dan hebben wij het beter getroffen."

 

Frits Reinders (1938) uit Apeldoorn herinnert zich:


"Daar zag ik veel mensen bijeen die je direct herkende als vluchtelingen. Ze stonden in een lange rij achter elkaar te wachten in de hoop dat hun een evacuatieadres door het Rode Kruis werd verstrekt. Een lange rij mensen wachtte daar met hun koffers en samengebonden pakken, hun bakfietsen, boerenkarren en handkarren volgeladen met huisraad. Oude mensen hadden een plekje op zo'n kar gekregen, want de lange tocht naar Apeldoorn was voor hen te vermoeiend. De mensen zagen er nog zieliger uit dan ze al waren, want de regen had hun kleren doorweekt en bovendien was het onaangenaam koud."

 

Hilly Schutte-Hendriks (1930) weet nog:

"De hele Arnhemseweg stond bij de NedCos vol met evacués uit Arnhem. Natuurlijk wilden wij het naadje van de kous weten en zo nodig ook mensen in huis nemen, dus gingen we erheen. Iedereen wilde van de evacués weten of ze al een onderkomen hadden geregeld. Toen dat niet zo bleek te zijn, gaven mijn ouders te kennen dat ze nog wel meer mensen in huis konden nemen. Zo'n probleem was dat niet, want iedereen ging er van uit dat het toch maar voor een paar dagen zou zijn. Zo gebeurde het dat de familie Heezels (hij was kleermaker) bij ons kwam."

 

 

Citaten afkomstig uit: 'Evacué in Apeldoorn 1944-1945. Arnhemse evacués welkom in Apeldoorn en omgeving' van Wim Kroon (2014)

4. Exodusmonument Beekbergen

Exodusmonument Beekbergen

Het Exodusmonument in Beekbergen herdenkt de evacués uit Arnhem van september 1944, maar ook diegenen die de vluchtelingen opvingen en onderdak verschaften. 

Arnhem

Op zondag 17 september 1944 verandert Arnhem in een oorlogsgebied. Er wordt hard gevochten tussen de Duitsers en de geallieerden. Op maandag begint de uittocht van burgers uit de meest getroffen stadsdelen. Op zaterdag gaven de Duitsers het bevel dat heel Arnhem voor maandagavond 25 september leeg moet zijn.

Onderweg

In een paar dagen tijd gaan 95.000 mensen uit Arnhem en omgeving onderweg, bepakt en bezakt, te voet, met gammele fietsen en karretjes, volgeladen kinderwagens. Ze lopen vooral naar Apeldoorn en omgeving. Ongeveer 50.000 vluchtelingen vinden een onderkomen in Apeldoorn en omliggende dorpen. Ze worden ondergebracht bij mensen thuis of vinden een plek in kippenhokken en schuren.

Witte doeken

Over de Apeldoornscheweg rijden ook Duitse legervoertuigen. Veel vluchtelingen zijn voorzien van witte doeken om de geallieerde vliegtuigen duidelijk te maken dat zij burgers zijn. Toch zijn er dramatische vergissingen: een Engelse luchtaanval op 26 september bij hotel De Smittenberg in Beekbergen doodt tientallen burgers. 

Voor een paar weken?

Bijna iedereen denkt dat de evacuatie hooguit een paar weken gaat duren. Maar pas na acht maanden mogen de vluchtelingen naar huis. Tot die tijd is Arnhem verboden gebied. Een aantal evacués trekt door naar de Noord-Veluwe of nog verder naar het noorden, tot in Friesland.

Een grote groep blijft in Apeldoorn en de dorpen. Ongeveer 2000 'Arnhemmers' worden in die acht maanden in Apeldoorn geboren en honderden ouderen en zieken sterven er.
Tijdens de gevechten in Arnhem vallen 188 burgerslachtoffers en na de oorlog komen de evacués terug in een bijna volledig verwoeste stad: door oorlogsgeweld en plundering zijn er van de 25.000 huizen nog geen 200 onbeschadigd.

Lees meer: Apeldoornse herinneringen aan de evacuatie 

Open deze route binnen Apeldoorn4045

Kaartgegevens ©2017 Google