<

Fietsroute: Bevrijding

route

Een fietsroute langs de monumenten die herinneren aan de bevrijding van Apeldoorn en omgeving.

1. Davidster van Loenen

Davidster van Loenen

Op 21 maart 1945 werd hier een Engelse Spitfire neergeschoten. De Franse piloot van joodse afkomst, Robert Etlin, kwam hierbij om het leven.

Hij werd begraven op de begraafplaats in Loenen en na de oorlog herbegraven in Parijs. In 1975 is op de plek waar hij was neergestort een roodbruine granieten gedenksteen met de Davidster geplaatst.


2. Bronzen Beer, Loenen

Bronzen Beer, Loenen

Een bronzen ijsbeer als bevrijdingsmonument? Hoezo een onderdeel van het Engelse leger? De Canadezen hebben Nederland toch bevrijd?

Dat zit zo: in 1908 werd in Engeland de 49th West Riding Infantry Division opgericht. In het begin van de Tweede Wereldoorlog werd de divisie naar IJsland overgebracht. Daar namen ze als officieel embleem een ijsbeer, met zijn kop vervaarlijk omhoog. Al gauw werd de bijnaam van de divisie 'Polar Bears'. 

De divisie vertrok in juni 1944 naar Frankrijk en vocht zich een weg door Frankrijk en België. In Nederland kwamen de Polar Bears onder bevel van het Canadese leger. Bij de bevrijding van Arnhem speelden ze een belangrijke rol. Twee dagen later, op maandag 16 april 1945, bereikte de voorhoede van de divisie de dorpen Eerbeek en Loenen. De Duitse soldaten boden nauwelijks verzet.

Een ooggetuige: "Loenen heeft de bevrijding niet beleefd zoals in vele andere steden en dorpen. Er was geen uitbundigheid, geen jubelende mensenmassa. Het ging allemaal te vlug. De bevrijding had zoiets als het ontwaken uit een roes."

Het verkenningsregiment ging door en bevrijdde concentratiekamp Amersfoort. Ze waren de eerste geallieerden die op 7 mei 1945 Amsterdam bereikten.
In Loenen zijn er gelukkig geen Polar Bears gesneuveld. Maar in de totaal elf maanden van vechten voor de bevrijding van Europa vielen er in deze divisie meer dan 11.000 gewonden, krijgsgevangenen en doden. 

 

 

 

 

3. Ereveld Loenen

Ereveld Loenen

Hier zijn bijna 3700 oorlogsslachtoffers uit heel Nederland begraven, vooral burgers uit de Tweede Wereldoorlog: dwangarbeiders, verzetsstrijders, joden, onderduikers, Engelandvaarders, slachtoffers van bombardementen en concentratiekampen, koopvaardijpersoneel. Ook militairen uit de meidagen van 1940, krijgsgevangenen, slachtoffers van politionele acties in Nederlands-Indië, de Koreaoorlog én van latere vredesmissies.

Veel slachtoffers zijn eerder elders begraven geweest. In het gebouw bij de ingang is uitvoerige informatie te lezen en te bekijken. Op dit ereveld zijn twee wandelingen uitgezet van 1100 en 1800 meter.

 

 

Lees het volledige verhaal in het boek: 'Apeldoorn '40-'45. Het verhaal achter de Apeldoornse oorlogsmonumenten', Stichting Bevrijding '45 (Apeldoorn, 2006)

Of klik door op de link hieronder:

4. Herdenkingsmonument Hoenderloo

Herdenkingsmonument Hoenderloo

Dit monument staat voor alle gebeurtenissen in Hoenderloo tijdens de oorlog.

Luchtgevechten
De Duitse luchtmacht richtte op het dak van de Heldringstichting een luchtwachtpost in. Die hoorde bij vliegveld Deelen, dat een belangrijke uitvalsbasis voor Duitse jachtvliegtuigen was. 's Nachts vlogen ze erop uit om Engelse en Amerikaanse bommenwerpers aan te vallen. Dat was in het dorp goed te horen.

Verzet
Soms stortte een Engels of Amerikaans vliegtuig neer. Verzetsmensen probeerden de gecrashte piloten zo snel mogelijk te verbergen. In de vele bossen rondom Hoenderloo lukte dat goed. Het Hoenderlose verzet was ook zeer actief in het inlichtingenwerk.

V-1
Tijdens het Duitse V-1 offensief tegen Antwerpen in de winter van 1944-'45 lag Hoenderloo in de lijn van deze vliegende bommen, die gelanceerd werden vanuit o.a. Nijverdal, Dalfsen en Lochem. Er vielen vele V-1's rondom Hoenderloo, al dan niet onderschept door de geallieerde jachtvliegtuigen.

Bevrijding
In de eerste weken van april 1945 was de sfeer zeer gespannen in het dorp. In de gebouwen van de Heldringstichting waren duizenden Duitse soldaten gelegerd. Alle toegangswegen naar Hoenderloo waren versperd. Tot op het laatste moment was onduidelijk wat de Duitsers zouden gaan doen. Maar in de nacht van 16 op 17 april vertrokken ze, in westelijke richting, bang om afgesneden te worden door de Canadese en Engelse troepen.

De volgende dag kwamen de eerste Canadese troepen in Hoenderloo, via de Miggelenbergweg/Krimweg. Verzetmensen en buurtbewoners hielpen bij het opruimen van de wegversperringen. Na enkele dagen kwamen de Engelsen. Het hoofdgebouw van de Heldringstichting werd nu 'bewoond' door de bevrijders. Een Canadees legeronderdeel zou hier nog tot eind december blijven.

 

5. Oorlogsgraven Heidehof

Oorlogsgraven Heidehof

In en om Apeldoorn zijn in de Tweede Wereldoorlog 17 Engelse en 6 Amerikaanse vliegtuigen neergestort. Omgekomen bemanningsleden werden begraven op Heidehof. Na de oorlog zijn 17 van hen op begraafplaatsen in Groesbeek, Oosterbeek, Margraten en de VS herbegraven.


Op Heidehof liggen er nog 55 begraven: 49 Engelsen, 3 Canadezen, 2 Australiërs en 1 Nieuw-Zeelander. Ook zijn er nog 2 andere geallieerde slachtoffers begraven.

De graven liggen aan de voet van een groot wit kruis, het Cross of Sacrifice (het Kruis van de Opoffering).
Op de grafstenen is te zien hoe jong de meeste vliegers waren.

 

Lees het volledige verhaal in het boek: 'Apeldoorn '40-'45. Het verhaal achter de Apeldoornse oorlogsmonumenten', Stichting Bevrijding '45 (Apeldoorn, 2006)

Of klik door op de link hieronder:

6. Bevrijdingsboom Hoog Soeren

Bevrijdingsboom Hoog Soeren

Een grote eik staat in een bocht van een zandweg, vlakbij restaurant 'Het Jachthuis'. Die boom is geplant na de bevrijding in 1945. Het herinnert aan de dag van 17 april 1945. Toen kwamen Canadese troepen in Hoog Soeren en bevrijdden het dorp. Zonder te vechten, de Duitsers waren al weg. Op het open terrein naast het Jachthuis plaatsten de Canadezen hun wapengeschut. In het dorp richtten ze een commandopost in.

In de tijd daarvoor had het Duitse leger grote, gecamoufleerde munitieopslagplaatsen in de Soerense bossen geplaatst. Ze ronselden Nederlandse mannen om in de depots te werken. De mannen deden dit met tegenzin, maar konden hierdoor wél razzia's om te werken in Duitsland ontlopen.

Het hele dorp wordt opgeblazen?
Op 16 april, toen de Canadezen eraan kwamen, gaven de Duitsers iedereen opdracht het dorp te verlaten. Alle munitie zou worden opgeblazen.
Maar het lukte mensen uit Hoog Soeren om te saboteren. Hierdoor ging alleen een klein deel van de munitie de lucht in, en de schade was gelukkig niet groter dan gebroken ramen en weggeblazen dakpannen. Niemand raakte gewond. 

Nog altijd is niet alle munitie opgeruimd.

 

7. Man met de twee hoeden

Man met de twee hoeden

Op de kop van de Koning Lodewijklaan, tegenover De Naald, staat een mysterieuze bronzen gestalte van meer dan vier meter hoog. Hij steekt beide handen omhoog en zwaait met twee hoeden. Zijn reusachtige voeten rusten op tegels met de afbeelding van een maple leaf, een esdoornblad, het symbool van Canada.

Dit is het Nationaal Canadees Bevrijdingsmonument. Een groot deel van Nederland is bevrijd door de Canadezen. Bijna 6000 Canadese militairen gaven hiervoor hun leven.
Apeldoorn heeft een bijzondere relatie met Canada, omdat in paleis Het Loo het laatste Canadese hoofdkwartier gevestigd was. Daarom staat dit monument nu hier.

Maar waarom heeft de man twee hoeden?
Omdat dit het symbool is van tweetallen die soms tegenpolen zijn.
Als eerste: de vreugde over de bevrijding tegenover het verdriet over het verlies van zoveel levens.
Maar ook: vrede en oorlog; Canada en Nederland; welkom en afscheid; verleden en toekomst.
Tenslotte is dit monument de helft van een tweeling. In Ottawa, Canada staat hetzelfde beeld. Samen vormen ze één monument dat de verbondenheid van de twee landen uitdrukt.

Het tweelingbeeld in Canada

 

8. Maple Leaf monument

Maple Leaf monument

Aan de voet van de boom staat een gedenksteen. De boom en steen brengen de dankbaarheid van Apeldoorn voor de bevrijding door de Canadezen tot uitdrukking.

De boom is geplant op 29 december 1945 door generaal Guy Granville Simonds. Hij was de Canadese luitenant-generaal die opdracht gaf aan de 1st Canadian Infantry Division om de IJssel over te steken en Apeldoorn in te nemen. Zonder Simonds was Apeldoorn niet bevrijd.

 

9. Centraal Monument 'De man met de vlag'

Centraal Monument 'De man met de vlag'

Dit is het centrale monument van Apeldoorn.

Het heeft twee voorgangers gehad. Het eerste was een eenvoudig, tijdelijk monument voor de Grote Kerk. Het stond er maar kort, tot augustus 1945.

Daarna volgde een betonnen zuil met bovenop de leeuw die ook in het koninkrijkswapen voorkomt. Ook dit monument stond bij de Grote Kerk. In de volksmond heette het 'Vrijheidsmonument'.

Het 'tijdelijke' duurde tot 1960, toen de man met de vlag in het Oranjepark werd geplaatst. Het tijdelijke monument van Post Greve werd in de nacht van 3 op 4 april afgebroken en ergens in de buurt van Apeldoorn begraven, in een zandverstuiving. Om te voorkomen dat het door iemand als willekeurige versiering zou worden misbruikt.

10. Gedenksteen bij Het Sluisje

Gedenksteen bij Het Sluisje

Op 15 april 1945 werd er door de Canadezen hard gevochten om bij het kanaal te komen. Zij dachten dat de Duitsers Apeldoorn zouden verdedigen en wilden een artilleriebeschieting beginnen. Maar de Duitsers trokken zich juist terug, zodat een beschieting alleen Apeldoorners zou treffen.

Om dat te voorkomen stak verzetsman Gijs Numan met Albert van der Scheur als gids hier, via het sluisje, het kanaal over op zoek naar de Canadezen. Die geloofden hun verhaal eerst niet, maar ze besloten toch een nachtaanval uit te voeren i.p.v. de stad te beschieten. Canadese soldaten volgden Gijs Numan over de sluis, namen posities in en wachtten op de grote aanval. Die kwam niet.

's Morgens vroeg schoot Gijs Numan drie lichtkogels af als sein dat alles veilig was. Een geweldig lawaai vulde de Deventerstraat, tanks kwamen aanrijden, de bevrijding van Apeldoorn was begonnen!

11. Gedenkteken beschieting Laag Buurlo

Gedenkteken beschieting Laag Buurlo

De plaquette herinnert aan de Canadese officieren Sims en Reardon.

Canadese militairen namen op 13 april villa Laag Buurlo aan de Deventerstraat in. Ze vestigden hier een tijdelijk hoofdkwartier. Op zaterdagmiddag 14 april 1945 waren deze officieren samen voor een bespreking. Een gevechtsactie om in de vroege ochtend de Deventerbrug te veroveren, was mislukt. Waarschijnlijk maakten ze een plan voor een vervolgactie.

De bemanning van een Duits kanon ontdekte de Canadezen en beschoot de villa. Een granaat sloeg door de buitenmuur en verwondde beide officieren dodelijk. 
Ter herinnering brandden Canadese militairen met een pook de volgende tekst in vurenhouten latten:

Headquarters TAC 55 1st Canadian Division 13th & 14th april 1945.
This house was shelled By Germans 14th april 1945

 zie: Museum  CODA

12. Zwerfsteen Lieren

Zwerfsteen Lieren

In Lieren staat in het plantsoen bij de kerk een zwerfsteen met een gedenkplaat. De tekst op de gedenkplaat verwijst naar het optreden van Canadese militairen die tot Princess Patricia's Canadian Light Infantry (PPCLI) behoorden.

Zij maakten deel uit van de 2e Canadese Infanterie Brigade, die ten zuiden van Apeldoorn het kanaal moest oversteken om via de dorpen Oosterhuizen, Lieren en Beekbergen op te rukken naar Apeldoorn. Zo moest de bevrijding van Apeldoorn door andere Canadezen, die via Teuge waren opgerukt, worden ondersteund. Op 16 april hadden de Canadezen, het bruggenhoofd 'BODEN' - de brug bij Veldhuizen - bezet. 

Door de snelle opmars van de Britten van uit Westervoort richting Apeldoorn en die van de Canadese pantserdivisie van Arnhem naar Otterlo dreigden de Duitsers in de omgeving van Apeldoorn te worden afgesneden. Daardoor moesten zij in de nacht van 16 op 17 april hun verdediging ten westen van het Apeldoorns Kanaal opgeven. De Patricia's konden zo de drie dorpen op 17 april 1945 zonder tegenstand te ontmoeten, bevrijden.

Open deze route binnen Apeldoorn4045

Kaartgegevens ©2017 Google