terug

Familie Wijler

Familie Wijler
route

Frisolaan 13, Apeldoorn

Een gewoon Apeldoorns gezin

Jacob Samuel Wijler (1884), zijn vrouw Elisabeth Rosa Wijler-Kolthoff (1887) en twee dochters, Martha Rose (1919) en Rose Helene (1922).

Onderwijzers

Jacob was docent Frans aan de Koninklijke H.B.S., later ook aan het gymnasium. De oudste dochter, Martha Rose, voltooide in Apeldoorn haar opleiding tot onderwijzeres.
Wijler werd op 22 november 1940 ontslagen, omdat hij 'van Joodschen bloede was'. Dochter Martha moest vanaf september 1941 bij het apartgestelde Joodse schooltje werken. Toen dit werd opgeheven, kwam ze in dienst bij het Apeldoornsche Bosch, net als haar jongere zus. 

Onderduik

In de zomervakantie van 1942 dook de familie onder om aan arrestatie en deportatie te ontkomen. Het gezin was niet samen: beide zusjes vonden onderdak aan de Bosweg in Apeldoorn; Wijler en zijn vrouw in Epe, aan het Apeldoorns Kanaal. Brieven waren het enige contact tussen ouders en dochters. In januari 1943 stopte de briefwisseling. In februari hoorden de ouders dat Martha Rose en Rose Helene waren verraden, opgepakt en afgevoerd naar Westerbork.

Zelfmoord

Wijler en zijn vrouw wilden na dit bericht niet verder leven. Op 2 maart 1943 was er even niemand thuis vanwege een buurtfeestje. Toen de familie thuiskwam, waren de Wijlers verdwenen. Op tafel lagen hun trouwringen en twee afscheidsbriefjes waarin stond dat ze het kanaal waren ingelopen. Een zoektocht leverde niets op en aangifte doen was uiteraard onmogelijk.

Anoniem 

Pas op 23 maart werd het lichaam van Wijler gevonden, vlakbij de sluis in Heerde. Het lijk van zijn vrouw werd twee dagen later opgehaald uit het kanaal in de gemeente Epe. De helpers, die begrepen om wie het ging, moesten zwijgen. Ze werden anoniem begraven, Wijler in Heerde, zijn vrouw in Epe.

Herbegraven

Na de oorlog bleek dat de beide dochters op 21 januari in Auschwitz zijn vergast. Het graf van mevrouw Wijler werd binnen redelijke tijd op naam gebracht, het graf van haar man pas in 1958. Op 12 en 20 augustus 2002 werden Wijler en zijn vrouw naast elkaar herbegraven op het Ereveld in Loenen.

Woonhuis

Deze locatie was het woonhuis van de familie Wijler, waar ze woonden totdat ze in onderduik gingen. 

Lees meer over de familie op het Digitaal Monument Joodse Gemeenschap Nederland

Info